Sztuka wnosi do aranżacji indywidualny sznyt

– Dzieło sztuki stało się obecnie obowiązkowym elementem przestrzeni. Dzieło artysty, to zatrzymana myśl konkretnego człowieka, dlatego jego siła wyrazu jest nieporównywalnie większa niż najpiękniej nawet urządzonego wnętrza – przekonuje architekt Aleksander Jankowski z pracowni JIO Jankowski i Opyrchał.

Podobnie jak meble i towarzyszące im przedmioty dekoracyjne, dzieła sztuki mogą nadać wnętrzu wyjątkową osobowość, opowiadając historię życia i pasji właścicieli. Inwestorzy prywatni i komercyjni sięgają więc po obiekty artystyczne, które dopełniają przestrzeń, podnosząc jej atrakcyjność, a nierzadko też wartość.

Promocja szerszego wprowadzania sztuki do przestrzeni była celem niedawno zakończonego festiwalu Art In Architecture, w ramach którego odbył się konkurs na projekt uwzględniający sztukę, skierowany do architektów i inwestorów. Przewodniczącym jury konkursu był architekt Aleksander Jankowski, który wraz z żoną, Agatą Opyrchał prowadzi znaną Pracownię Projektową JIO Jankowski i Opyrchał. Architekt często uczestniczy w dyskusjach o sztuce, niedawno podczas Warsaw Home brał udział w panelu dyskusyjnym Cosentino, mecenasa festiwalu Art In Architecture. Konkurs pokazał, jak wiele świadomych i intrygujących wnętrz ze sztuką w roli głównej tworzą nasi architekci. Aleksandra Jankowskiego zapytaliśmy o jego podejście do sztuki we wnętrzach oraz o wartość obcowania z nią, nie tylkow wymiarze materialnym, ale także symbolicznym i emocjonalnym.

Uzdrawiającą moc sztuki. Oto laureaci Art in Architecture Festival

Jaką rolę odgrywa sztuka w projektowanych przez Ciebie wnętrzach?

Wszystko zależy od realizacji, nie zawsze sztuka jest tak samo ważna i nie zawsze gra taką samą rolę. Staramy się znaleźć dla niej miejsce w każdym projekcie. Moja żona Agata, absolwentka ASP w Krakowie, z którą razem prowadzimy pracownię JIO Jankowski i Opyrchał twierdzi, że każdy może pozwolić sobie na coś, co jest już zalążkiem sztuki – może to być coś niedużego, ale jednocześnie wartościowego. Najważniejsze jest, aby unikać banalnych dekoracji, masowo produkowanych, nieprzedstawiających wartości artystycznych. Każde z dzieł sztuki – bez względu na to, czy mamy do czynienia z najdrobniejszą rzeczą, czy przedmiotem o wartości kilku milionów złotych – realnie pracuje we wnętrzu. Wiadomo, że największe emocje wzbudzają duże nazwiska, ale weźmy pod uwagę, że to właśnie drobiazgi, które nie muszą być aż tak kosztowne, takie jak np. szkic z notatnika artysty czy niewielka rzeźba, wnoszą do aranżacji indywidualny sznyt – a to jest właśnie jedno z zadań sztuki.

Pamiętajmy o tym, że nie cena jest kluczowa, lecz wydźwięk, który wymaga spojrzenia od strony emocji, przekazu, unikatowości, wyjątkowości danego elementu. Nie możemy zestawić go na równi z innymi przedmiotami, które nas otaczają. Rolą sztuki jest także zbudowanie odpowiedniego napięcia, dopełnienie pomysłu scenograficznego.

Czy zdarza Ci się projektować wnętrze pod konkretne dzieło sztuki?

Obserwuję, że ludzie coraz chętniej kupują rzeczy wartościowe i się z nimi nie rozstają – przedmioty te stają się częścią ich życia, kolekcji i osobowości. I to jest świetny punkt zaczepienia, od którego można zacząć tworzyć projekt. W tym znaczeniu zdarza nam się projektować wnętrza z myślą o konkretnych elementach sztuki, co nie oznacza, że wokół nich powstaje cała aranżacja. Po prostu szukamy dla nich odpowiedniego miejsca, tak, aby były widoczne, dobrze wyeksponowane. Inaczej jest w przypadku realizacji powstających dla kolekcjonerów sztuki przez duże „S” – tu cała przestrzeń jest dostosowana do dzieł, które mają się w niej znaleźć.

Czy w sztuce, tak jak w projektowaniu wnętrz, można zaobserwować trendy? Czy są mody na dzieła konkretnych artystów?

Każdy czas niesie swoje główne idee, odkrycia naukowe, rewolucje, zmiany społeczne, również konflikty – to wszystko wpływa na sztukę i ma w niej swoje odbicie. Krytycy i galerie, domy aukcyjne sugerują, co jest dobre i wartościowe, w co powinniśmy inwestować – tym samym tworzą trendy. Warto to brać pod uwagę, ale też wyrabiać własne zdanie i opinię na temat danego dzieła. Kiedy zaczniemy patrzeć na sztukę otwartym umysłem, będziemy rozwijać własną wrażliwość i otwartość, dostrzeżemy niepowtarzalność danego obiektu, emocje, ogromną dawkę energii towarzyszącą artyście przy tworzeniu. Mam wrażenie, że ta energia cały czas pozostaje przypisana, jest skumulowana w dziele.

W naszym firmowym i małżeńskim tandemie to moja żona jest specjalistką od sztuki. Ja się na sztuce profesjonalnie nie znam – odczuwam ją, rozumiem coraz lepiej, odbieram ją intuicyjnie. Moje doświadczenia opierają się na wiedzy Agaty, która wielokrotnie mówi mi, co jest dobre, a co nie. Ze względu na moje wykształcenie, architektoniczne ukierunkowanie, zwracam uwagę na nieco banalne elementy np. na widoki, pejzaże, budynki, wszelkiego rodzaju prace związane z architekturą i zielenią. Oczywiście moją uwagę przyciągają również te najważniejsze, najbardziej znane dzieła, ale nie budzą we mnie takich emocji. Odbiór sztuki to kwestia niezwykle indywidualna – myślę, że warto zachować w sobie trochę pierwotności, spojrzenia dziecka, takiej prawdziwej, szczerej oceny na zasadzie „podoba mi się lub nie”. Z drugiej strony trzeba umieć nałożyć na dzieło kalki – historyczne, kontekstowe, wynikające z wiedzy o sztuce, wreszcie nasze indywidualne, związane z doświadczeniem życiowym.

Sztuka tym różni się od wszystkich innych elementów związanych z architekturą, wnętrzami, budownictwem, że jest unikatowa, jest personifikacją twórcy, osobowości człowieka. Dzieło artysty, to zatrzymana myśl konkretnego człowieka, dlatego jego siła wyrazu jest nieporównywalnie większa niż najpiękniej nawet urządzonego wnętrza. Często zapamiętujemy daną przestrzeń właśnie dzięki obrazom, rzeźbom czy instalacjom artystycznym.

Sztuka to dla mnie także zapis ważnych chwil z mojego życia – pamiętam, kiedy w domu pojawił się dany obraz, jakie wydarzenia miały wtedy miejsce, z jakimi emocjami się wiązały.

Dwukrotnie byłeś jurorem w konkursie Art in Architecture, który ma na celu zachęcenie architektów i projektantów do współpracy z artystami, aby szerzej wykorzystywać sztukę w przestrzeni, zarówno ze względów estetycznych, wizualnych, jak i inwestycyjnych. Konkurs ma cztery kategorie – dom/mieszkanie, przestrzeń publiczna, biuro, hotel. Jakie według Ciebie jest zadanie sztuki w przestrzeniach komercyjnych, publicznych?

Dzieło sztuki stało się obecnie obowiązkowym elementem przestrzeni, np. w biurowcu czy centrum handlowym. Większość tego typu miejsc wyjściowo wygląda podobnie – dopiero kiedy pojawia się sztuka, zaczynamy mówić o daleko posuniętej indywidualizacji. To zarówno promocja artystów, jak i doskonały zabieg marketingowy. Świetnym przykładem jest jedna z galerii handlowych w Warszawie, w której znajduje się rzeźba Oskara Zięty – wielu osobom to centrum kojarzy się właśnie z tym obiektem, a nie ze sklepami, które się tam znajdują.

Sztuka w przestrzeni publicznej wywołuje dużo emocji, staje się charakterystycznym elementem danego miejsca, zaczyna istnieć w świadomości mieszkańców.

Wystarczy spojrzeć na Palmę Joanny Rajkowskiej przy Rondzie de Gaulle’a w Warszawie, ale też na pomnik Adama Mickiewicza na krakowskim rynku, przy którym umawiają się studenci. Z dzieciństwa pamiętam retkińskie „Bociany” czy wielką „Morelę”, rzeźby funkcjonujące w przestrzeni łódzkiego osiedla, na którym się wychowałem. Pamiętam wielkie, abstrakcyjne rzeźby z parku im. Józefa Poniatowskiego, do którego chodziłem jako przedszkolak – te obiekty cały czas mam we wspomnieniach – miały siłę oddziaływania większą niż przypadkowa architektura. W Warszawie na skwerze, przy którym mieszkam, przez wiele lat stała rzeźba z końca lat 20. XX w. autorstwa Alfonsa Karnego, przedstawiająca młodego chłopca. Mniej więcej 30 lat temu została zabrana ze skweru i włączona do zbiorów Muzeum Narodowego, niemniej nadal się o niej mówi, mieszkańcy chcą ją przywrócić, wdrukowała się w lokalną pamięć, ona cały czas ma tam swoje symboliczne miejsce, nawet jeśli jest to tylko pusty postument. O tej rzeźbie, która została usunięta, toczą się ciągłe dyskusje.

Sztuka w przestrzeni publicznej pełni więc nie tylko funkcję estetyczną, ale co oczywiste też symboliczną, emocjonalną. Dziś jest używana coraz chętniej, to niemal standard i bardzo mnie cieszy, że tak to funkcjonuje.

Z wizytą w pracowni Jankowski i Opyrchał. Synergia architektury i sztuki

Jankowski i Opyrchał Pracownia Projektowa

Pracownia założona w 2002 roku przez Agatę Opyrchał oraz Aleksandra Jankowskiego ma na swoim koncie ponad 800 zrealizowanych projektów. Specjalizuje się w projektach architektury i wnętrz apartamentów, domów jednorodzinnych i współczesnych rezydencji. Zespół kilkunastu artystów i architektów zapewnia rzetelną wiedzę i fachową usługę doradczą na każdym etapie inwestycji.

Aleksander Jankowski i Agata Opyrchał są członkami Pro Stowarzyszenia Architektów Wnętrz. W gronie członków – doświadczonych praktyków opracowują szkolenia i standardy zawodowe dla architektów wnętrz. Prowadzą też aktywną działalność w ramach Stowarzyszenia Oleandrów, podejmując społeczne inicjatywy zmierzające do udoskonalania przestrzeni miejskiej okolic Placu Unii Lubelskiej i południowego odcinka ul. Marszałkowskiej.

Pracownia JIO mieści się w zabytkowej kamienicy przy ul. Bagatela 10/2 w Warszawie.

***
Trendy, inspirujące wnętrza, najlepsze realizacje w architekturze, nowości ze świata designu i ciekawe rozmowy wprost do Twojej skrzynki!  Zapisz się na nasz newsletter i bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera!

Powiązane artykuły:

Kontekst dla sztuki

Kontekst dla sztuki

Gdańsk | 20 listopada 2022

Agnieszka Leszczyńska-Mieczkowska w rozmowie o roli sztuki we wnętrzach

Szukając perfekcji

Szukając perfekcji

Warszawa | 11 października 2022

W II edycji konkursu Wnętrze Roku SAW do zdobycia łącznie 100 000 zł

Nagradzamy dobre wzorce

Nagradzamy dobre wzorce

Warszawa | 31 sierpnia 2022

Robert Majkut o mechanizmach rządzących konkursami dla architektów wnętrz