Z myślą o architekturze, której już nie ma

Wraz z rozpoczęciem II wojny światowej Wielką Synagogę w Oświęcimiu – największą żydowską świątynię w mieście – podpalono, a następnie zburzono. Po wojnie świątyni już nie odbudowano, jednak w 2019 roku uhonorowano jej pamięć tworząc niezwykły Park Pamięci Wielkiej Synagogi.

W projekcie pracowni NArchitekTURA echo przeszłości wybrzmiewa w wielu elementach. Obrys rzutu dawnej synagogi zaznaczono wąskim krawężnikiem, oddzielając wnętrze parku od otaczającej go gęstej zieleni. Uwagę odwiedzających skupia natomiast rozsiana na ziemi mozaika czterdziestu płyt z szarego piaskowca. Ich nieregularny układ symbolizuje pozostałości po dawnej synagodze (jej podłoga była wykonana z podobnego materiału). Płyty prowadzą do poszczególnych elementów parku – ekspozytora przedstawiającego historię synagogi, studni z historyczną posadzką, sadzawki wodnej, ławek z blachy Corten oraz żyrandola będącego kopią artefaktu znalezionego w tym miejscu podczas prac archeologicznych.

– Niemal dekadę temu trafiłem przez przypadek na piękny odpad przemysłowy – płyty z szarego piaskowca z niezliczoną ilością nieregularnych nacięć – wspomina Bartosz Haduch, autor projektu. – Przez wiele lat poszukiwałem projektu odpowiedniego dla tego niezwykłego materiału. Udało się w Oświęcimiu, gdzie stał się on głównym motywem Parku Pamięci.

Park Pamięci Wielkiej Synagogi

Moduły z szarego piaskowca o wymiarach 120 x 220 cm zdobią reliefy złożone z niezliczonych żłobień o zmiennych głębokościach. Co ciekawe, ten geometryczny wzór nie jest efektem pracy architektów, lecz w dużym stopniu dziełem przypadku. W kamieniołomie płyty te służyły jako podstawy do cięcia mniejszych formatów. Nikt wcześniej nie wpadł na pomysł zastosowania ich w budownictwie. Są one odpadem przemysłowym, ponownie wykorzystanym i przywróconym do życia – niejako w geście sprzeciwu wobec nadmiernej eksploatacji bogactw naturalnych.

Przenikające się wzajemnie linie nacięć kamienia mają też pewien wymiar symboliczny. Bez wyraźnego początku i końca, zdają się zmierzać ku nieskończoności. Gęsta siatka linii może przywodzić na myśl ścieżki ludzkiego życia, które czasem ledwie się przecinają, a kiedy indziej łączą, by podążać dalej razem. Pozornie abstrakcyjna mozaika może przypominać również nieistniejący już układ urbanistyczny przedwojennego miasta, podtrzymując pamięć o przeszłości.

Park Pamięci Wielkiej Synagogi doceniono nie tylko w Polsce, ale również na skalę międzynarodową. Projekt został nominowany m.in. do prestiżowej nagrody architektonicznej Mies van der Rohe Award 2022.

***
Trendy, inspirujące wnętrza, najlepsze realizacje w architekturze, nowości ze świata designu i ciekawe rozmowy wprost do Twojej skrzynki!  Zapisz się na nasz newsletter i bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera!

Powiązane artykuły:

Nad & Greg. Przez dziurkę od klucza

Nad & Greg

Kraków | 30 lipca 2016

Nowa francuska cukiernia na Podgórzu od pracowni NArchitekTURA.