IKONY DESIGNU: LE CORBUSIER, NAJBARDZIEJ WPŁYWOWY ARCHITEKT W DZIEJACH

MAC


24.8.2012

LUDZIE

Bywa nazywany "papieżem modernizmu" a jego realizacje do dziś można oglądać nie tylko w Europie. Le Corbusier pozostaje niedoścignionym mistrzem w tworzeniu funkcjonalnych i racjonalnych budowli, choć nigdy nie zdobył formalnego architektonicznego wykształcenia.
Le Corbusier naprawdę nazywał się Charles-Edouard Jeanneret, jego ojciec zajmował się sztuką zegarmistrzowską, a matka była pianistką. W czasie, gdy przyszły architekt przyszedł na świat w 1887 roku w La Chaux-de-Fonds, miejscowość była jednym z najważniejszych ośrodków, w których produkowano zegarki. Nie poświęcił się jednak temu fachowi, choć terminował w szkole artystycznej, gdzie uczył się m.in. grawerunku. Le Corbusiera ciągnęło jednak do architektury, już w szkole w La Chaux-de-Fonds wykazywał nią ogromne zainteresowanie, a jako niespełna 18-latek zrealizował wspólnie z przyjacielem swój pierwszy projekt architektoniczny.

Szybko znalazł się pod przemożnym wpływem secesji, wyruszył także w podróż po Europie, odwiedzając włoskie miasta oraz Austro-Węgry, w Wiedniu przez pół roku pracował u jednego z mistrzów wiedeńskiej secesji Josefa Hoffmanna. Dla architekta przełomowy okazał się wyjazd do Paryża, a następnie m.in. do Niemiec, gdzie miał okazję zetknąć się z Ludwigiem Miesem van der Rohe i Walterem Gropiusem. Zdecydował jednak, że to Paryż będzie miastem, w którym zamieszka. Tuż po I wojnie światowej zajmuje się już architekturą a także malarstwem (jest m.in. współtwórcą nurtu artystycznego, zwanego puryzmem). Przez kolejne 50 lat, do śmierci w 1965 roku (Le Corbusier utonął podczas kąpieli w Morzu Śródziemnym) powstawały obiekty, które do dziś pozostają nie tylko ikonami, ale wciąż zachwycają swoją funkcjonalnością.

To właśnie le Corbusier należał do pokolenia, które tak wyraźnie wyartykułowało niezgodę na spuściznę XIX-wiecznych miast, przeludnionych, z chaotyczną zabudową, bezładnych i niefunkcjonalnych. Proponował bezkompromisowe rozwiązania, a wśród nich m.in. rezygnację ze starej zabudowy, z zachowaniem jedynie najcenniejszych osiągnięć architektonicznych. To właśnie Le Corbusier wprowadził określenie domu "jako maszyny do mieszkania", proponując łączenie w jednym funkcji rekreacyjnych i mieszkalnych, gdzie wszelkie elementy są zaprojektowane racjonalnie, z dbałością o każdy szczegół. Architekt polubił właściwości żelbetu i prefabrykacji, dzięki temu zachęcał do tworzenia wysokich budynków.

Architekt już niemal sto lat temu zwrócił uwagę na "sieciowość" i możliwość wymiany myśli: jako przewodniczący Congrès International d’Architecture Moderne (Międzynarodowego Kongresu Architektury Nowoczesnej) pozwalał na swobodne przenikanie się wiedzy i informacji. To dlatego, że był także wziętym teoretykiem, autorem kilkudziesięciu kanonicznych już dziś prac poświęconych architekturze, m.in. "Karty Ateńskiej" i "W stronę architektury", będącymi zbiorem wytycznych dla nowoczesnej urbanistyki.

Stworzył kanon pięciu zasad nowoczesnej architektury, które obejmowały: konstrukcję słupową, poziome okna, płaskie dachy i tarasy na dachach, wolny plan i wolna elewację. Był również twórcą Modulatora, autorskiej wizji proporcji budynków, odnosząc ją do wzrostu człowieka. To właśnie człowiek z wyciągniętą do góry ręką wyznaczał wysokość jednej kondygnacji (ta wartość wynosiła 226 cm).

Le Corbusier projektował dla miast w całej Europie, a także m.in. w Stanach Zjednoczonych, Japonii oraz Indiach. Najbliżej nas jego realizację można zobaczyć w Berlinie, to tzw. jednostka mieszkalna powstała w 1957 roku. W Europie znajduje się szereg innych reprezentatywnych realizacji słynnego architekta: jednostka mieszkalna w Marsylii (1947-1952), dom studentów szwajcarskich w Paryżu (1931), kościół Notre Dame du Haut w Ronchamp (Alzacja, 1950), klasztor La Tourette koło Lyonu (1957-1960) oraz liczne małe domy mieszkalne, np. Villa Savoye koło Paryża (1929-1931) czy dom na osiedlu Weissenhof w Stuttgarcie (1927).

Wyjątkowa jest realizacja powstała w Indiach. To właśnie tam stworzył projekt miasta "od podstaw", czyli Chandigarh, stolicy Pendżabu. Założenia architektoniczne obejmowały nie tylko budynki mieszkalne, ale także obiektów użyteczności publicznej: urzędów, muzeów i galerii, sądu, szkół czy Pałacu Gubernatora. Ten projekt realizował w latach 50., i przypomnijmy, że ten projekt Le Corbusier niejako przejął po Polaku Macieju Nowickim, który w czasie pracy nad wizją indyjskiego miasta zginął w wypadku lotniczym.
Do dziś wciąż są komentowane również te propozycje architekta, które nigdy nie zostały zrealizowane, a wśród nich najważniejsze to: siedziba Ligi Narodów w Genewie (1927), Pałac Sowietów w Moskwie (1931) oraz szereg wizji urbanistycznych (Miasto współczesne, Miasto promienne czy Plan Voisin).

W tym roku mija 125. rocznica urodzin architekta, w Polsce wciąż trwają wydarzenia Le CorbusYear. Bo ten najbardziej wpływowy architekt XX wieku nigdy nie zrealizował w naszym kraju żadnego obiektu, to jednak ślady jego wizji są obecne w wielu polskich realizacjach. Architektowi nie udało się też nigdy odwiedzić Polski, choć z takim zamiarem nosił się dwukrotnie, w 1933 i 1948 roku. Za każdym razem jednak na przeszkodzie stawały względy polityczne.

Więcej: www.fondationlecorbusier.fr

Le Corbusier naprawdę nazywał się Charles-Edouard Jeanneret. fot. ARC

Kaplica Notre Dame du Haut w Ronchamp we Francji. fot. ARC

Villa Savoye w Poissy. fot. ARC

ednostka mieszkalna w Marsylii. fot. ARC

Dom studentów szwajcarskich w Paryżu. fot. ARC

Sekretariat w Chandigarh. fot. ARC